Objawy zagrożenia dysleksją w wieku przedszkolnym:
WIEK PRZEDSZKOLNY 3-5 LAT
Motoryka duża – niska sprawność ruchowa w zakresie ruchów całego ciała, która objawia się tym, że dziecko:
– słabo biega,
– ma kłopoty z utrzymaniem równowagi, np. podczas chodzenia po linii krawężnika,
– z trudem uczy się jeździć na rowerku trzykołowym, hulajnodze,
– jest niezdarne w ruchach, źle funkcjonuje w zabawach ruchowych.
Motoryka mała – słaba sprawność ruchowa rąk, której symptomami są:
– trudność i niechęć do wykonywania czynności samoobsługowych, np. zapinania małych guzików, sznurowania butów, zabaw manipulacyjnych, takich jak nawlekanie korali.
Koordynacja wzrokowo-ruchowa, w zakresie której zaburzenia objawiają się:
– trudnościami z budowaniem z klocków,
– niechęcią dziecka do rysowania, wykonywaniem bardzo uproszczonych rysunków, poprzez sposób trzymania ołówka w palcach (nieprawidłowy chwyt),
– dziecko rysując za mocno lub za słabo go przyciska, brakiem umiejętności rysowania koła w wieku 3 lat, kwadratu i krzyża w wieku 4 lat, trójkąta i kwadratu opartego na kącie w wieku 5 lat.
Funkcje wzrokowe – zaburzenia w rozwoju objawiają się:
– nieporadnością w rysowaniu (rysunki bogate treściowo, lecz prymitywne w formie),
– trudnościami w składaniu według wzoru obrazków pociętych na części, puzzli, wykonywaniu układanek, mozaiki opóźniony rozwój mowy.
Funkcje językowe – zaburzenia w rozwoju stają się widoczne poprzez:
– nieprawidłową artykulację wielu głosek,
– jako trudności z wypowiadaniem nawet niezbyt złożonych wyrazów (częste przekręcanie wyrazów),
– wydłużony okres posługiwania się neologizmami trudności z rozpoznawaniem i tworzeniem rymów,
– trudności z zapamiętaniem i przypominaniem nazw (szczególnie sekwencji nazw, takich jak pory dnia, nazwy posiłków),
– trudności z zapamiętaniem krótkich wierszyków i piosenek,
– trudności z budowaniem wypowiedzi,
– używanie głównie równoważników zdań i zdań prostych, mały zasób słownictwa.
Lateralizacja – opóźniony rozwój
– brak przejawów preferencji jednej ręki,
Orientacja w schemacie ciała i przestrzeni
– opóźnienie orientacji
– z końcem wieku przedszkolnego dziecko nie umie wskazać prawej ręki (myli się).
WIEK 6-7 LAT
Motoryka duża – obniżona sprawność ruchowa, która objawia się tym, że:
– ma trudności z wykonywaniem ćwiczeń równoważnych, takich jak chodzenie po linii, stanie na jednej nodze, ma trudności z uczeniem się jazdy na nartach, łyżwach, rowerze, hulajnodze;
Motoryka mała – mała sprawność manualna, dla której charakterystyczne są:
– trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów w zakresie samoobsługi, np. z zawiązywaniem sznurowadeł na kokardkę., używaniem widelca, nożyczek,
– trudności z opanowaniem prawidłowych nawyków ruchowych podczas rysowania i pisania, np. dziecko pomimo wielu ćwiczeń niewłaściwie trzyma ołówek w palcach, w niewłaściwym kierunku kreśli linie pionowe (od dołu do góry) i poziome (od prawej do lewej).
Koordynacja wzrokowo-ruchowa – zaburzenia objawiają się:
– trudnościami z rzucaniem i chwytaniem piłki,
– dziecko źle trzyma ołówek w palcach (nieprawidłowy chwyt),- ma trudności z rysowaniem szlaczków, odtwarzaniem złożonych figur geometrycznych (np. rysowaniem rombu w wieku 6—7 lat).
Funkcje językowe – zaburzenia objawiają się jako:
– wadliwa wymowa, przekręcanie trudnych wyrazów (przestawianie głosek i sylab, asymilacje głosek, np.sosa lub szosza),
– błędy w budowaniu wypowiedzi, błędy gramatyczne, trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych wyrażających stosunki przestrzenne: nad – pod, za – przed, wewnątrz – na zewnątrz,
– trudności z różnicowaniem podobnych głosek (np. z-s, b-p, k-g) w porównywanych słowach typu: kosa – koza lub tzw. sztucznych: resa – reza, mylenie nazw zbliżonych fonetycznie,
– trudności z dokonywaniem operacji (analizy, syntezy, opuszczania, dodawania, zastępowania, przestawiania) na cząstkach fonologicznych (logotomach, sylabach, głoskach) w takich zadaniach, jak wydzielanie sylab i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej), analizowaniem struktury fonologicznej słów (np. w poleceniach typu odszukaj słowa ukryte w nazwie „lewkonia”, o czym myślę: Baba ..aga, co to znaczy „kapiekasek”, „karwony czepturek”), rozpoznawaniem i tworzeniem rymów i aliteracji (np.
w poleceniach typu: wymyśl rym do słowa „mama”, które słowa się rymują: „Tomek Adam domek” a które słowo brzmi inaczej; które brzmią podobnie „kolejka-pociąg-kolega”),
– trudności z zapamiętywaniem wiersza, piosenki, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie,
– trudność z zapamiętywaniem nazw, trudność z zapamiętywaniem materiału uszeregowanego w serie
i sekwencje, takiego jak nazwy dni tygodnia, pór roku, kolejnych posiłków, sekwencji czasowej: wczoraj – dziś -jutro i sekwencji cyfr: szeregów 4-cyfrowych.
Funkcje wzrokowe – zaburzenia, które można dostrzec, gdy dziecko ma:
– trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich syntetyzowaniem w całość, np. podczas budowania według wzoru konstrukcji z klocków lego, układania mozaiki, trudności z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki,
– trudności z odróżnianiem kształtów podobnych (np. figur geometrycznych, liter m-n, l—t—ł) lub identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. liter p-g-b-d).
Lateralizacja – opóźnienie rozwoju lateralizacji
– obserwujemy brak ustalenia ręki dominującej; dziecko nadal jest oburęczne.
Orientacja w schemacie ciała i przestrzeni – opóźnienie rozwoju orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, które objawia się tym, że dziecko:
– ma trudności ze wskazywaniem na sobie części ciała, gdy określa terminami: prawe – lewe (np. prawa i lewa ręka, noga, ucho);
– nie umie określić kierunku na prawo i na lewo od siebie (np. droga na prawo, drzwi na lewo); orientacja w czasie
– zaburzenia dotyczące trudności z określaniem pory roku, dnia.
Czytanie – nasilone trudności w nauce czytania
– np. czyta bardzo wolno, – głównie głoskuje i nie zawsze dokonuje poprawnej wtórnej syntezy, przekręca wyrazy, nie rozumie przeczytanego zdania.
Pierwsze próby pisania – można zaobserwować, że dziecko:
– często pisze litery i cyfry zwierciadlanie,
– odwzorowuje wyrazy, zapisując je od strony prawej do lewej.
Źródło: prof. Marta Bogdanowicz www.ptd.edu.pl
